Auteur Jan van Mersbergen vraagt voor zijn twee oudste kinderen hulp bij Jeugdzorg om de omgang met hun moeder, die niet de juiste zorg kan bieden, in goede banen te leiden. Maar in plaats van de juiste hulp te krijgen, verdwaalt hij in het woud van instanties.
Ik kreeg een bericht van een medewerker van een Amsterdams Ouder Kind Team (OKT), een van de overheidsinstellingen in de hoek van Jeugdzorg. Het was een facebookbericht, en de medewerker is eigenlijk een moeder van school. Haar zoon zat bij mijn oudste zoon in de klas op de basisschool. Ze reageerde heel aardig op mijn onlangs verschenen roman, Een goede moeder, een boek over een moeder die terechtkomt in een slepende zaak tussen haar ex en de zorginstellingen, en zij krijgt haar dochter steeds minder te zien. Het is (deels) mijn verhaal. De moeder die me dat facebookbericht stuurde kent de betrokkenen. Ze kent ook de verhalen.
Menselijke maat
‘Jouw boek gaat rond binnen het OKT,’ schreef ze. ‘Dat is mooi,’ schreef ik terug. Ik ben geen deskundige, ik ben alleen als vader (helaas) betrokken geraakt bij deze instanties. Het was de eerste keer in bijna drie jaar dat de menselijke maat weer in beeld kwam, na mijn vertrek bij de instanties, zoals ze een beetje oneerbiedig over een kam geschoren worden. Juist het gebrek aan eenvoudig contact zorgde ervoor dat ik de stekker uit alle hulp trok. Samen met een vreemde spagaat waarbinnen de instanties opereren: balancerend tussen de zwaarte van de materie en vrijblijvendheid.
Overheid en mensen die hulp vragen, sinds een aantal jaren weet iedereen wat we hier hebben: een groot probleem! Jeugdzorg heeft het imago een monster te zijn dat je kinderen afpakt. Waar het in mijn geval op neerkwam: ik benaderde de overheidsinstanties voor hulp maar ze lieten me spartelen met mijn hulpvraag. Ik verdwaalde en niemand wees me de weg. De Jeugdzorgburcht bleek een onneembare vesting.
Kinderen worden mantelzorger
In mijn geval heeft de moeder van mijn kinderen, mijn ex (we zijn tien jaar uit elkaar), een dusdanig ziektebeeld dat ze geen zorg voor de kinderen kan bieden. Dat was moeilijk toen de kinderen 9 en 13 waren, nu de tieners naar volwassenheid gaan (14 en 18) blijft dat moeilijk want alles wijst erop dat de kinderen mantelzorgers moeten gaan worden, als logische vervolgstap.
Mijn roman gaat over de afgelopen jaren waarin het met mijn ex steeds slechter ging en ik vanuit mijn nieuwe samengestelde gezin hulp om de veiligheid, zorg en begeleiding van mijn oudste twee kinderen te waarborgen. Zo kwam ik bij de instanties terecht. En dat traject is in een paar fasen te verdelen: twee jaar wikken en wegen en hulp van buitenaf uitstellen, twee jaar worstelen met instanties erbij, en inmiddels al twee jaar zonder hulp. Dat laatste geeft een soort van rust.
De oorzaak ligt psychisch, bij mijn ex. Ook al zocht ze veel medische hulp die gericht is op haar fysiek, van neurologische onderzoeken tot fysio tot hulp bij een zelf gediagnosticeerde slijmbeursontsteking, de basis is psychisch: een stressstoornis. Ook daar was al zo’n twintig jaar hulp voor: therapie, psychologen, groepstherapie, opname, medicatie, gesprekken, in een ver verleden handopleggers en Jomanda, yoga en meditatie. Ik was inmiddels uit de relatie gestapt en richtte me alleen op onze kinderen.
Geen steun
Het probleem was dat de zorg zich alleen richtte op degene met de psychische problemen. Zorg voor een individu. Als moeder kreeg ze geen steun, want een moeder staat in een gezin, ook in een gebroken gezin, en alle andere betrokkenen werden buiten de zorg gehouden. Er werd wel geprobeerd haar bij de kinderen te houden, maar een kleine monitor voor dat bezoek kon niet geregeld worden. Ik, als vader en ex, kreeg die steun ook niet. Mijn kinderen slechts een assertiviteitstraining.
Waarom kregen niet alle betrokkenen die samen dit gebroken gezin vormen de nodige steun? Natuurlijk is dit moeilijk. Mijn ex stoot zorg af. Ze isoleert zichzelf. Dat wordt ergens gesteund, als de aandacht zich alleen op haar blijft richten. Kinderen, vader, familie, andere naasten worden niet gehoord, zelfs eerder buitengesloten.
Nu was er ooit wel een vrijwilligersclub bestaande uit buren en (andere) moeders van school, die mijn ex soep brachten en mijn dochter bij moesten staan bij het bezoek aan haar moeder, maar dat steunde op vrijblijvendheid en bleek al gauw geen waarde te hebben. Bovendien steunden zij ook vooral degene met de problemen, niet het geheel.
Twee partijen
Daar ligt een ander probleem: in de Jeugdzorg blijven begeleiders, betrokkenen, adviseurs en vrijwilligers om de gezinnen heen draaien waardoor niet voor een uiteengevallen gezin één richting wordt geboden, maar juist een doolhof. Iedereen wijst de andere kant op. Zodra instanties aan bod komen valt een gebroken gezin pas echt uiteen in twee partijen met verschillende belangen. Een verschil in opvoeding, wat mijn ex lang volgehouden heeft, wordt een gevecht.
Er ontstaan twee partijen: een wil niet meewerken, want ‘ze pakken mijn kinderen af’, de ander (ik) vraagt hulp maar is afhankelijk van vrijblijvendheid en procedures. Het liep uit de hand, maar je blijft praten in de hoop dat er geen hulp nodig is. Dat erkennen hulpinstanties niet. Het OKT waar we in oktober 2017 aanschoven luisterde naar ons verhaal alsof het een eerste moment was, een beginpunt. De twee jaar daarvoor, waar ze vanzelfsprekend niet bij waren, werden nooit op waarde geschat. Ik bedoel: als je eigenlijk in zo’n kamertje zit heb je al genoeg ellende achter de rug.
Het begon bij mij te dagen dat er iets mis was bij het contact met het OKT waar ik bij zat, toen de medewerkster waar mijn huidige vriendin en ik een gesprek mee hadden eerst langs liep, toen koffie ging halen, terug naar haar kamer ging, waarna wij binnen geroepen werden. Waarom riep ze ons niet meteen? Ik begrijp ambtenarij, werk en koffie, maar ik zat daar met zorgen, dringende zorgen, die maanden later allemaal erkend zijn.
Onnavolgbare procedures
Het gewicht van Veilig thuis, waar we later terecht kwamen, is de dreiging van uithuisplaatsing. In mijn geval bevestigde Veilig thuis dat er van alles mis was in de zorgsituatie bij mijn ex, maar de lichtheid waarmee de casus teruggegeven werd aan het nota bene het OKT, precies aan de medewerkster van de koffie, die in zeven maanden er niet in geslaagd was contact met mijn ex te krijgen, was typerend.
Waarom de monitor geven aan iemand die op deze manier werkt? Herhaaldelijke pogingen van mijn kant om hier iets in te verbeteren kregen geen voet aan de grond: de opdracht was teruggegeven. We moesten het er maar mee doen.
Een ander voorbeeld gaat over de procedures. In de roman speelt zelfmoorddreiging een belangrijke rol, daar verschuift mijn verhaal naar fictie en keren de rollen om. Een voetbalvriend vertelde me na het lezen van mijn roman dat zijn ex een vergelijkbaar gedrag vertoonde. Toen hij haar afscheidsbrief in handen had en besloot iets te doen, stuitte hij op een procedure. Hij deed een melding, maar de medewerkster van het speciale suïcide-meldnummer van de GGZ vroeg hem: ‘Bent u op dit moment bij haar?’ Dat was hij niet. Conclusie: er kon geen melding gedaan worden. Punt. Klaar. Af.
Zoektocht naar hulp
Die voorbeelden, samen met het verstrijken van maanden, kweken vooral machteloosheid. Onmacht. Woede. Bij alle naasten en betrokkenen. De mensen of ouders met psychische problemen zijn de grootste oorzaak, maar het lastigst bij te schaven. Waarom krijgt iemand die zich zorgen maakt over een zelfmoordgedachte van zijn ex met een procedure te maken, terwijl zij zelf waarschijnlijk wel hulp kan krijgen – wachtlijsten daar gelaten?
Waarom loop ik in mijn zoektocht naar hulp voor mijn samengestelde gezin tegen een muur op, terwijl er voor mijn ex een waslijst aan hulpverleners ingezet wordt? Waarom moet ik maanden vissen naar informatie en hield niemand ons op de hoogte van behandelplannen, vooruitzichten, medische updates, psychische ontwikkelingen, ook voor de kinderen handig om te weten? Privacy is een veelgenoemde reden, maar dat is geen reden voor medewerkers van het OKT of Veilig thuis om niet even een mailtje te sturen of een telefoontje te doen, met de vraag hoe het gaat?
Dat zorgde voor de meeste frustratie. Heel veel betrokkenen, maar geen contact. Geen terugkoppeling. Misschien is het utopisch, maar ik heb me heel vaak afgevraagd waarom er nooit een gesprek georganiseerd werd met alle betrokkenen, op regelmatige basis, met kleine stappen en heldere handvaten, zodat iedereen een beeld had van waar we nu stonden en waar we naartoe gingen.
Hulp aan hulpverleners
Ik stuurde een bericht terug naar de medewerkster van het OKT, tevens moeder van school. Ik schreef dat ik hier graag over praat. Er kwam een reactie: ze zou het in de groep gooien.
‘Brainstormen met mijn leidinggevenden en directie…’
‘We zullen op korte termijn…’
‘Zullen we volgende week even bellen, niet op dinsdag want dan heb ik vrij…’
‘Ik zal het mijn collega voorleggen en kijken wat er mogelijk is…’
Inmiddels ben ik zo vertrouwd met het jargon. Het echoot tegen de muren. Ik zet het van me af, dat heb ik wel geleerd. De zorg voor mijn kinderen is niet de eerste drijfveer meer. Dat gewicht is inmiddels verlicht. Maar ik wil hoe dan ook die lezing verzorgen. Daarvoor is het onderwerp te belangrijk.
Jan van Mersbergen schreef tien romans, een novelle, een bundel over mannenzaken en vaderschap, en een verboeking aan de hand van een filmscript. Zijn romans zijn veelvuldig vertaald. Onder het pseudoniem Frederik Baas publiceert hij thrillers. Zijn nieuwe roman Een goede moeder verscheen in 2021.
