Pubers, die lezen toch niet? Of toch wel? Marieke vroeg twee leraren Nederlands hoe zij hun klassen aan Hermans en Frederik van Eeden krijgen. En dat gaat eigenlijk best goed. “Pubers kijken frisser naar de wereld dan wij.”
“Literatuur heeft een essentiële invloed op de vorming van pubers”, vinden Merijn Mook, docent Nederlands op de International School of The Hague en Marjanne van der Waals, docent Nederlands op De Laage Waard in Papendrecht. Marieke van Willigen vraagt zich af wat literatuur doet met onze pubers. Een gesprek.
Waarom moeten tieners literatuur lezen?
Marjanne: “Het vergroot hun wereldbeeld en ze zijn gedwongen zich in personages in te leven. Zo ontwikkelt hun inlevingsvermogen, belangrijk op die leeftijd. Literatuur kan je overvallen en onthutsen. Het is een veilige manier om je als persoon te vormen in deze wereld.”
Merijn: “Het zet de verbeelding van tieners aan de gang. In zakelijke teksten wordt je blik op de wereld niet ruimer. Met literatuur wel. Daarnaast leren ze een situatie vanuit meerdere perspectieven te zien. Dat is een meerwaarde van literatuur. Hoewel, dat gaat ook op voor volwassenen.”
Marjanne: “Ik vind dat volwassenen niet zo fris naar een situatie kunnen kijken als pubers. Tieners stappen vers in een verhaal. Hoe ze literatuur beleven is heel intens. Daarom heeft literatuur júist voor pubers zin. Ook de oudere literatuur trouwens. Van Eeden, de Kleine Johannes.”
Die ouwe Frederik Van Eeden?
Marjanne: “Vinden ze schitterend! Er ontvouwt zich een nieuwe wereld voor ze. Of andere boeken van vroeger. Betje Wolff en Aagje Deken. Komen ze erachter dat een paar honderd jaar geleden sommige problemen hetzelfde waren, of juist dat de tijd veranderd is. Ze moeten zich altijd inleven in de periode waarin het boek speelt, van mij. Het maakt ze enthousiast, geeft ze het gevoel dat ze in een tijdslijn staan.”
Merijn: “Nou, enthousiast… Sommigen vinden lezen simpelweg niet leuk, en dat verander je niet. Maar andere leerlingen krijg je wel mee door zelf enthousiast te zijn. Je moet ze soms ook dwingen iets te lezen.”
Marjanne: “Dwang is inderdaad niet fout, want ze weten niet wat ze niet weten. Dat moet je ze aanbieden, ook als ze dat niet direct willen. Sommige dingen moeten.”
Merijn: Als je wiskunde wilt leren, moet je ook formules kennen. Doe je niet voor de lol.
Dus toch weer de boekenlijst?
Merijn: “Op de internationale school lezen we vier boeken met de klas. Aan de boeken wordt alles gekoppeld, schrijfstijl, inhoud, ethiek, literatuuranalyse. Dat is een internationale literatuurmethode, die we ook met Engelse literatuur doen. Zo lazen we pas ‘Nooit meer slapen’, van W.F. Hermans. Vonden ze geweldig. Pubers zijn op zoek naar houvast in een grote wereld. Ze zijn vatbaar voor andere ideeën. Dat vonden ze terug in Nooit meer Slapen. Ik had dit zelf niet zien aankomen, want het is best een lastig boek.”
Marjanne: “We hebben een ruime lijst waar ze zelf boeken uit mogen kiezen op basis van punten. Makkelijke boeken hebben minder punten dan ‘moeilijker’ boeken. Saskia Noort mag zeker, maar je krijgt er niet zoveel punten voor.”
Willen de pubers nog wel lezen, met die toename van de beeldcultuur?
Marjanne: “Er is voor pubers een drempel om aan een boek te beginnen. Dat zou door de beeldcultuur kunnen komen. Ineens zoveel tekst. Daarom lees ik vaak voor. En dat vinden ze dus top. Maandagochtend, ze hoeven niks te doen, alleen luisteren. Muisstil zijn ze. En ze pikken de tekst op, dat merk ik als ik het evalueer. Praat je over vijftien- en zestienjarigen. Doordat ik voorlees, wordt het boek toegankelijk. Later pikken ze het boek zelf op. Ik zou het liefst elke week een extra uur willen om ze voor te lezen. Het is goed voor pubers.”
Merijn: “Ik heb ze wel eens een videoclip laten zien waarbij ze de tekst van het liedje moesten analyseren. Zo maakten ze een combinatie van beeld en tekst, een soort alternatieve poëzieles. Ze vonden het okay.”
Marjanne: “Poëzie! Daar kunnen ze hun emoties zo in kwijt. Poëzie mag niet uit het onderwijs. Eerst vinden pubers poëzie saai, maar later ontdekken ze: ‘ik kan tegen een lantaarnpaal schoppen uit frustratie, maar ik kan het ook zeggen in poëzie.’ Dat is een inzicht voor pubers.”
Merijn:” Ik heb niet zoveel met poëzie. Ik heb er trouwens ook geen tijd voor met mijn lessen.”
Marjanne: “Tijd ja.. .Er is te weinig tijd om uit te diepen. Voor de pubers evenmin. Die hebben het drúk! Ze hebben bijna geen tijd om te lezen. “
Journalist Marieke van Willigen is alleenstaande moeder van de pubertweeling Zoë en Melchior. Ze heeft een blog: www.jurkenvanmaria.nl
