Auteur Francien Regelink maakte toen ze 16 was een foto van haar borsten voor een jongen waar ze verliefd op was. Hij deelde die met de hele school. De term sexting bestond toen nog niet. Haar ouders kwamen er pas tien jaar later achter wat er was gebeurd. Dat gunt ze niemand, pubers niet, hun ouders ook niet. Daarom schreef ze een boek: Help! Ik sta online waarin onder meer een spoedcursus sexting voor ouders staat.
Wat is sexting?
Sexting: het maken, verzenden en ontvangen van seksueel getinte berichten die met wederzijds goedvinden gedeeld worden via het internet of sociale media. De term ‘sexting’ is geïntroduceerd door journalist Oliver James in 2005 in The Daily Telegraph. Met dank aan de media heeft de term inmiddels een heel negatieve connotatie gekregen. Volwassenen beschouwen sexting over het algemeen als iets wat niet normaal is. Terwijl sexting tegenwoordig eigenlijk een vast onderdeel zou moeten zijn van de seksuele opvoeding.
Jongeren experimenteren met hun gedrag en seksualiteit. Door de grote aanwezigheid van digitale media in het leven van jongeren gebeurt dat logischerwijs ook op
sociale media. Het komt maar weinig voor dat beelden zonder toestemming worden gedeeld met anderen, namelijk bij 2% van de meisjes en 1% van de jongens die
aan sexting doen. Ook al bent u er als ouder misschien zelf niet mee opgegroeid, omdat het nog een relatief jong fenomeen is, het hoort in deze tijd bij het puber-zijn.
Sexting is leuk en spannend
Jongeren van nu gebruiken sociale media en andere online platformen om toegankelijker, gemakkelijker (het ligt letterlijk binnen handbereik) en ‘veiliger’ (je loopt een minder groot risico op een harde afwijzing) seksuele grenzen af te tasten. Sexting op zich is niet fout, het is zelfs ‘gewoon’ geworden. Het is leuk, het is spannend. En dat u daar nog niet helemaal van op de hoogte was, of überhaupt niet wist van dit fenomeen, hoort óók bij het hebben van puberkinderen.
‘Sexting is leuk en fijn. Iedereen mag zelf weten wat voor (seksueel getinte) foto’s, video’s en tekstberichten men van zichzelf deelt met anderen. Mits dat met wederzijds enthousiasme gebeurt natuurlijk,’ zegt onderzoekster Marijke Naezer. Ze promoveerde in 2018 aan de Radboud Universiteit Nijmegen op
haar onderzoek naar jongeren en seksualiteit op sociale media. Naezer vindt vooral – en daar ben ik het roerend mee eens – ‘dat we veel meer in gesprek moeten gaan over het ontvangen van dat materiaal en welke verantwoordelijkheden dat oplevert, namelijk dat je het niet verder verspreidt als je daarvoor geen
toestemming hebt’.
Daarnaast zouden we ook moeten praten over de gevolgen van victim blaming. Door te verkondigen dat je geen sexy foto’s van jezelf zou moeten maken, geef je het slachtoffer van sexting de schuld. Victim blaming draagt niet bij aan het herstel van uw kind. Juist het verder delen dient ontmoedigd te worden, niet het ontdekken van de eigen seksualiteit door middel van (gezond) online seksueel gedrag.
Shame-sexting
Als naaktfoto(’s) of -video’s zonder toestemming worden verspreid, wordt dit shame-sexting of sexting-misbruik genoemd. In heel veel gevallen is er spraken van (online) pesten, en soms is het doorsturen zelfs strafbaar. Sexting an sich is bij de wet niet strafbaar, maar kan in sommige situaties vallen onder artikel 240b dat productie, bezit, verspreiding en het bekijken van kinderporno strafbaar stelt. Dat klinkt heftig, maar het gaat natuurlijk wel om beeldmateriaal van minderjarigen – en ook tieners vallen hier dus onder.
Vanaf twaalf jaar kan zowel de maker als de ontvanger van seksueel getinte foto’s en video’s worden vervolgd voor het maken, bezitten en verspreiden van kinderporno. In Nederland hebben echter zowel de politie als het Openbaar Ministerie aangegeven dat er bepaalde gevallen zijn waarin zij bij shame-sexting van vervolging afzien. Er wordt dan rekening gehouden met de volgende punten:
- Hoe oud is de afgebeelde persoon en hoe oud zijn de andere betrokkenen?
- Is er op enig moment sprake geweest van druk of dwang?
- Zijn de foto’s gemaakt met medeweten van de afgebeelde minderjarige?
- Wat is de relatie tussen de betrokkenen?
- Dienen de beelden een commercieel doel?
Delen is strafbaar, sexting niet
Als uw kind dus net als ik een foto heeft gemaakt en heeft verstuurd, hoeft u dus nog niet zenuwachtig te worden dat zij vervolgd zal worden. De dader, die de foto doorgestuurd heeft, kan wél een probleem hebben. Het OM en de politie gaan minder mild om met gevallen waarbij iemands foto ongevraagd wordt doorgestuurd, als het gaat om een zaak met een minderjarige en een volwassene, als de beelden niet vrijwillig zijn gemaakt en er sprake is van dwang, of als de opnames stiekem zijn gemaakt. In deze situaties is er zelfs sprake van verzwarende omstandigheden.
In het kort: in Nederland is het delen van seksueel getinte foto’s dus officieel strafbaar als het om minderjarigen gaat, maar het wordt gedoogd als het met wederzijds goedvinden gebeurt (sexting). Als uw kind ongewenst online staat, is dat natuurlijk niet het geval en kan het OM besluiten om te vervolgen (shame-sexting). Tot slot is er nog een andere wet waar het Openbaar Ministerie zich op kan beroepen om een rechtszaak te maken van shame-sexting: namelijk als ze het benaderen als
belediging, laster of smaad. Veel jongeren realiseren zich niet dat het doorsturen van naaktfoto’s dus als een serieus misdrijf kan worden gezien.
Als uw kind te maken krijgt met shame-sexting, dient u snel te handelen om verdere verspreiding te voorkomen. De tijd om met een weloverwogen plan de naaktfoto of video te laten verdwijnen, is beperkt. Oordelen heeft in deze fase geen zin en werkt zelfs averechts. Uw kind weet (inmiddels) ook wel wat de gevolgen zijn: ze ondervindt het zelf aan den lijve. Uw eigen paniek en angst kunt u beter delen met iemand die u vertrouwt. Bedenk dat uw kind ervoor kiest om dat wat haar is overkomen (noodgedwongen) aan u toe te vertrouwen. Als u dat vertrouwen beschaamt door te oordelen of als u zich genoodzaakt voelt om stappen te nemen die niet met haar zijn afgestemd, is de kans groot dat uw kind straks niets meer met u deelt. En dan is niet alleen zij nog verder van huis, maar u ook.
Stappenplan
Hoewel u aan de zijlijn staat van dit verhaal, voelt het alsof u zelf ook een hoofdrol speelt. Want hoe heeft dit in vredesnaam kunnen gebeuren? Bedenk dan dat het iedereen kan overkomen, en dat het absoluut niet raar is dat uw kind dit doet. Rustig blijven en overzicht bewaren in een situatie die zo snel uit de hand loopt, lijkt misschien onmogelijk. Maar niets doen en bij de pakken neerzitten verergert het probleem, dus grijp het in plaats daarvan met beide handen aan. Laat u niet uit het veld slaan door mensen die u en uw kind niet begrijpen of jullie veroordelen vanwege deze vervelende ervaring. Wat uw kind is aangedaan is puur onrecht en NIET, ik herhaal NIET, haar eigen schuld.
In mijn boek staat een helder stappenplan om u en uw kind zo snel mogelijk in (online en sociale) veiligheid te brengen en om eventuele emotionele schade te beperken. Dat iedere situatie anders is, maakt dat er geen standaardaanpak is. Toch is er wel degelijk een plan dat als richtlijn volstaat en die per situatie aangepast kan worden.
U vraagt zich misschien af waarom ik dit boek geschreven heb. Als ervaringsdeskundige, voorstander van sexting (met wederzijds goedvinden natuurlijk, want het is over het algemeen leuk en spannend, alleen hoor je daar publiekelijk niet zo veel over) en ooit slachtoffer van shame-sexting, weet ik hoe het voelt als het je overkomt. Sterker nog, ik stond er op dat moment alleen voor. Hulp? Die durfde ik niet te vragen, en ook zeker niet aan te nemen. Ik dacht dat ik het alleen kon oplossen. Dat had ik mis. Het probleem werd in mijn hoofd alleen maar groter. Totdat ik op een dag besloot dat het niet zo hoefde te zijn. Dat heeft alleen
wel veel langer geduurd dan nodig was.
Vertellen aan je ouders
Mijn verwerkingsproces kwam pas op gang toen ik alles wat ik had meegemaakt opschreef in mijn autobiografische boek Francien laat je tieten nog eens zien. In dat boek vertel ik over mijn ervaringen als vijftienjarige met shame-sexting en de gevolgen ervan. Pas op mijn zevenentwintigste vernamen mijn ouders via de landelijke media wat mij meer dan tien jaar eerder was overkomen. Nieuwsuur maakte een item over mij. Het item haalde niet de uitzending, maar wel het internet. Ik besloot een open brief aan de dader te plaatsen, zonder zijn achternaam te vermelden.
In de 24 uur die volgden, ging ik viral. Niet alleen op het internet, maar door alle grote media werd mijn verhaal breed uitgemeten. En zo kwam het ook mijn ouders ter ore. Of ze daar gelukkig mee waren? Nee. Hadden ze iets verkeerd gedaan? Nee. Doordat ze indertijd niet op de hoogte waren van mijn vervelende ervaring, voelde ik me thuis veilig. En juist die veiligheid is er vandaag de dag niet meer door de onbeperkte toegang tot het internet. Uw kind staat ermee op en gaat ermee naar school. Brengt het mee naar huis en gaat ermee slapen. Het internet is overal en de stress die dit oplevert kan ondragelijk worden.
Mijn ouder veroordeelden me niet. Had ik het ze kunnen of zelfs moeten vertellen? Ja. Absoluut. En toch durfde ik het niet – ik schaamde me te erg. Vandaag de dag kom je er als ouder hoe dan ook achter. Als het niet van uw eigen kind is, dan hoort u het wel van de school(leiding), sociale media, vrienden of een anonieme grapjas. Mijn boek is geen gids over hoe sociale media werken. Het is dus ook geen boek waarin ik sexting afkeur, integendeel zelfs. Dit boek is er vooral om enigszins te helpen in een chaotische en verwarrende situatie.
Note: sexting wordt gedaan door meisjes en jongens. De ‘zij’ in deze tekst kan ook vervangen woorden door ‘hij’.
***
