In het programma Vier handen op een buik, elke dinsdagavond op NPO3, worden bekende Nederlandse moeders gekoppeld aan een tienermoeder, met als taak: help dat kind die zwangerschap door. Het is ongetwijfeld goed bedoeld, maar is boven alles vooral leedvermaak.
Op de bank zit een rokend meisje. Ze is 19, zwanger en brengt haar dagen door op een bank met zwanger zijn en series kijken. Ze heeft geen werk, dus veel geld is er niet, en eigenlijk heeft ze ook geen zin om te werken. Haar vriend is er soms wel, en soms niet. En als hij er is hebben ze ruzie. En over een paar weken wordt hun kind geboren. Welkom bij Vier handen op een buik. In dit programma volgen bekende moeders jonge meiden vóór, tijdens en na hun zwangerschap én gaan ze samen met de meisjes aan de slag om de hindernissen in hun leven te overwinnen en ze klaar te stomen voor het moederschap.
Het geeft een beetje een wrange smaak in de mond, dit programma. Want waar kijk ik naar? Een handvol tienermoeders die ongepland zwanger raken en hun leven niet bijzonder goed op de rit hebben, en soms zelfs er gewoon een puinhoop van hebben gemaakt. Wat willen de makers hiermee beogen? Wat willen ze ons met dit programma vertellen? Het is noch informatief noch educatief, we leren er niks van. Het is eigenlijk een soort freakshow waar we likkebaardend naar kijken, naar al die meisjes en hun vriendjes en een pasgeboren baby. Jonge mensen die aan het begin van hun leven staan en het nu al ingewikkeld vinden en moeilijk hebben. En dan moeten ze nog 20 worden. Ik zie verhalen van meisjes die geen opleiding hebben afgemaakt, die opgroeien in gebroken gezinnen, die een knipperlichtrelatie met hun vriend hebben en die, in sommige gevallen, ook niet weten hoe het nou kan dat ze zwanger raakten: ‘Ja, we gebruikten niks, maar dat ging eigenlijk altijd wel goed.’
En dan die bekende Nederlander, die ontzettend haar best doet om vooral niet overduidelijk te laten merken dat ze vraagtekens zet bij zo’n meisje. De bn’er die het helemaal heeft gemaakt, die boeken schrijft, in een film speelt, of een televisieprogramma presenteert. Die niet rookt en wel werkt en geld genoeg heeft. Die haar leven helemaal op de rit heeft. Een groter verschil kan er niet zijn. En die wil dan zo’n meisje helpen. Maar een bekende Nederlander is geen hulpverlener. Die komt eerder als een soort Florence Nightingale aanvliegen, maakt het programma en verdwijnt dan uit het leven van dat meisje. Leuk dat ze er was, maar die tienermoeder heeft er echt geen reet aan. Die wil eigenlijk maar een ding: erkenning. Voor wie ze is, en voor het leven dat ze voortbrengt. Deze meisjes stemmen niet in met dit programma voor de quick fame, maar willen gewoon laten zien dat ze in staat zijn om een kind op de wereld te zetten. En om daar van te houden. Ook al zijn ze pas 17, 19 of 20.
Aan programma’s als Vier handen op een buik hebben we dus eigenlijk niks. Als je echt een eerlijk programma over tienermoeders wil maken dan laat je ook die tienermoeders zien die het wel voor elkaar krijgen om een studie af te maken, te werken, een eigen huis te krijgen en met de vader van hun kind samen zijn. Nu is het puur leedvermaak. Het is met je hand voor je mond kijken en een goed gevoel over jezelf krijgen omdat dat jij er niet zo’n puinhoop van hebt gemaakt. En die meisjes proberen er ondanks alles toch het beste van te maken. Misschien is dat dan het enige lichtpuntje van het programma: de flexibiliteit van deze pubers. Want die is eindeloos. Als het tegenzit, zit het voor hen toch ook weer mee. Kunnen ze niet naar rechts, dan gaan ze naar links. Lukt het niet op de ene manier, dan wel op die andere.
Laten we die lering dan trekken uit dat programma zodat het niet voor niks is gemaakt. Want van die tienmoederflexibiliteit kunnen we nog wat leren. Buig mee met hoe het leven soms gaat, in plaats van heel hard tegen de stroom in willen varen. Dat zou ook een mooie les voor die bekende moeder zijn die het leven van zo’n meisje binnen komt stormen met allerlei adviezen: buig gewoon een beetje mee, in plaats van ze de hele tijd één kant op proberen te duwen.
