De moord op de zeventienjarig Lisa uit Abcoude houdt me bezig tot in mijn slaap. Ik lig al nachten wakker van wat er is gebeurd. Een meisje dat een leuke avond heeft gehad, fietst naar huis en wordt vermoord. Het is de angst van elke ouder. Mijn dochter gaat ook uit en fietst soms ook alleen door het donker naar huis. Wat als zij op een avond niet meer thuiskomt? Ik word misselijk van alleen al de gedachte.
Wat Lisa is overkomen, is hartverscheurend. En toch zie ik, vooral op sociale media, dezelfde patronen terugkeren: vragen over waarom ze daar was, of ze niet eerder naar huis had kunnen gaan, of beter een taxi had kunnen nemen. Of erger: wat doet een zeventienjarig meisjes zo laat op straat, of welke ouder laat zijn dochter alleen naar huis fietsen? Alsof de verantwoordelijkheid bij haar lag. Alsof zij had kunnen voorkomen wat haar is aangedaan.
Falende samenleving
Het is natuurlijk nooit de schuld van het slachtoffer. Lisa had, net als alle meisjes, het volste recht om op welk tijdstip dan ook veilig thuis te komen. Die vanzelfsprekende vrijheid wordt meisjes en vrouwen structureel ontnomen door geweld en intimidatie. Het zijn niet hun keuzes die gevaarlijk zijn, maar de samenleving die faalt om hen te beschermen.
Natuurlijk worden er nu maatregelen genomen: meer camera’s, betere verlichting, campagnes waarin jonge vrouwen wordt aangeraden een zelfverdedigingscursus te volgen. Maar daarmee schuiven we de verantwoordelijkheid terug naar de meisjes zelf. Het zegt feitelijk bescherm jezelf maar, want wij kunnen het niet. En dat is een onacceptabel signaal.
Vrijheid is een recht
Zelfverdediging kan iemand misschien meer zelfvertrouwen geven, maar het neemt de structurele oorzaken van geweld tegen vrouwen niet weg. Camera’s kunnen achteraf bewijsmateriaal leveren, maar voorkomen geen aanval. Wat wel helpt, is een samenleving die geweld tegen vrouwen niet tolereert, die grenzen stelt en die mannen aanspreekt op hun gedrag.
Dat vraagt om meer dan techniek of individuele weerbaarheid. Het vraagt om onderwijs waarin respect en gelijkwaardigheid centraal staan. Om buurtinitiatieven die sociale controle positief inzetten: oog hebben voor elkaar, letterlijk meelopen als iemand zich onveilig voelt. Het vraagt om politie en justitie die slachtoffers serieus nemen en daders consequent aanpakken. Bovenal vraagt het om een mentaliteitsverandering. We moeten ophouden te doen alsof het normaal is dat meisjes en vrouwen zich zorgen maken over welke route ze het beste kunnen nemen, welke schoenen handig zijn om sneller weg te rennen, of ze iemand moet appen of bellen dat ze onderweg zijn en hun huissleutel als wapen in hun handen houden. Ze moeten zich vrij voelen om gewoon te leven.
De vrijheid om onbevangen de straat op te gaan, is geen luxe, maar een recht. Het is onze gezamenlijke opdracht als maatschappij om te zorgen dat alle meisjes en vrouwen altijd veilig thuiskomen.
